Το μυστήριο καθιερώθηκε από τον ίδιο τον Ιησού με την εντολή να βαπτίζουν οι απόστολοι στο όνομα της Αγίας Τριάδας. Ο ίδιος ο Χριστός, λίγο πριν ξεκινήσει τη δημόσια δράση, βαπτίστηκε και η βάπτιση Του έγινε υπόδειγμα της δικής μας βάπτισης. Τα πρώτα χριστιανικά χρόνια βαφτίζονταν σε μεγάλη ηλικία ομαδικά και ήταν απαραίτητη η κατήχηση, που διαρκούσε τρία χρόνια. Ανάλογα με το στάδιο κατήχησης, χωρίζονταν σε
α)ακροώμενους,που άκουγαν το λόγο του Θεού χωρίς άλλη υποχρέωση
β)κυρίως κατηχούμενους, που παρακολουθούσαν το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας με την υποχρέωση να ζουν χριστιανικά
γ)φωτιζόμενους, εκείνους που ήταν λίγες βδομάδες πριν το βάπτισμα.

Από τη στιγμή που επικράτησε ο νηπιοβαπτισμός (5ος αι.), η κατήχηση ανατέθηκε στους γονείς και στον ανάδοχο (νονό).